هر چند كه اقليتى هم هستند از بندگان صالح و اولياى خدا كه پاىبند بهشت و دوزخ نبوده ، جز به خود خدا نمىانديشند . * ( « وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ ، لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيه » ) * كلمه ( كتاب ) صيغه ( فعال ) از ماده ( ك - ت - ب ) است ، و كتاب هر چند بر حسب اطلاق متعارفش مستلزم نوشتن با قلم بر روى كاغذ است ، و ليكن از آنجايى كه پيمانها و فرامين دستورى به وسيله كتابت و امضا انجام مىشود ، از اين جهت هر حكم و دستورى را هم كه پيرويش واجب باشد ، و يا هر بيان و بلكه هر معناى غير قابل نقض را هم كتاب خوانده‌اند ، قرآن كريم در اين باره فرموده : « إِنَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً » « 1 » و احيانا خود قرآن را كتاب خوانده ، و فرموده : « كِتابٌ أَنْزَلْناه إِلَيْكَ مُبارَكٌ » « 2 » و در اينكه فرموده : « * ( فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيه ) * . . . » ، دلالت بر معنايى است كه ما براى آيه كرديم ، و گفتيم معنايش اين است كه ( مردم همه يك امت بودند ، و سپس اختلاف كردند ، و خدا به منظور رفع اختلافشان انبيايى برانگيخت . . . ) و لام در كلمه ( الكتاب ) يا لام جنس است ، و يا لام عهد ذهنى است ، و مراد از كتاب كتاب نوح ع است ، به دليل اينكه در آيه : « شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِه نُوحاً ، وَالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ وَما وَصَّيْنا بِه إِبْراهِيمَ وَمُوسى وَعِيسى » « 3 » كه در مقام منت نهادن و بيان اين حقيقت است كه شريعت نازله بر امت اسلام جامع همه متفرقات تمامى شرايع سابقه است ، كه بر انبياى گذشته نازل شده ، به اضافه آن معارفى كه بخصوص پيامبر اسلام وحى شده ، پس شريعت مختص است به اين انبياى عظام ، يعنى نوح و ابراهيم و موسى و عيسى و محمد ص . و چون جمله : « * ( وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيه ) * . . . » دلالت داشت بر اينكه شرايع به وسيله كتاب تشريع شده . در نتيجه آيه مورد بحث بانضمام آيه سوره شورا دلالت مىكند بر اينكه اولا نوح ع هم كتابى مشتمل بر شريعت داشته ، و در جمله : * ( « وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيه » ) * تنها همان كتاب - اگر الف و لام براى عهد باشد - و يا حد اقل آن

--> ( 1 ) نماز همواره بر مؤمنين وظيفه اى حتمى بوده است . « سوره نسا آيه 102 » ( 2 ) سوره ص آيه 29 ( 3 ) خداوند از دين براى شما همان را تشريع كرد كه به نوح توصيه و به خود تو وحى و به ابراهيم و موسى و عيسى وحى كرده بود . « سوره شورا آيه 13 »